جمعه, ۸ خرداد ۱۴۰۵ / ۰۰:۴۸:۵۳
تفاوت تفاوت جنسیتی در ریاضی بین پسران و دختران یک مطالعه جدید نشان میدهد تفاوت جنسیتی در ریاضی بین پسرها و دخترها درست از زمان شروع آموزش رسمی پدیدار میشود و ممکن است خود آموزش در کلاس درس عامل اصلی آن باشد. این پژوهش که در ۱۱ ژوئیه در مجله Nature منتشر شده، دادههای مربوط […]
یک مطالعه جدید نشان میدهد تفاوت جنسیتی در ریاضی بین پسرها و دخترها درست از زمان شروع آموزش رسمی پدیدار میشود و ممکن است خود آموزش در کلاس درس عامل اصلی آن باشد.
این پژوهش که در ۱۱ ژوئیه در مجله Nature منتشر شده، دادههای مربوط به مهارت ریاضی بیش از ۲٫۵ میلیون کودک کلاس اولی در فرانسه را بررسی کرده است. نتایج نشان داد که دختران و پسران در آغاز سال تحصیلی مهارتهای مشابهی در ریاضی داشتند، اما تنها طی چهار ماه، پسرها به طور قابل توجهی عملکرد بهتری نسبت به دخترها نشان دادند. این تفاوت تا پایان سال اول تحصیل رسمی، چهار برابر شد.
اختلاف جنسیتی در عملکرد ریاضی در سراسر جهان ثبت شده است، و سالها منشأ این تفاوت بهطور نادرست به تفاوتهای ذاتی بین جنسیتها نسبت داده میشد. مثلا این باور کلیشهای که «پسرها در ریاضی بهترند» و «دخترها در زبان قویترند» . در حالی که اینها تنها تصورات اشتباهی هستند که پشتوانه علمی ندارند.
اما مطالعه جدید و همچنین پژوهشهای قبلی که در آمریکا انجام شدهاند، این دیدگاههای قدیمی را به چالش میکشند و پیشنهاد میدهند که چیزی در شیوه آموزش رسمی ریاضی باعث شکلگیری این تفاوت میشود.
الیزابت اسپِلک، استاد روانشناسی دانشگاه هاروارد و یکی از نویسندگان این پژوهش، در گفتوگو با لایو ساینس گفت: «من خیلی شگفتزده شدم؛ نه از این بابت که تفاوت جنسیتی وجود دارد، بلکه از اینکه این تفاوت درست زمانی پدیدار میشود که آموزش رسمی ریاضی در مدرسه آغاز میشود.»
این مطالعه از یک طرح وزارت آموزش فرانسه استفاده کرد که با هدف ارتقای استانداردهای ملی ریاضی آغاز شده بود. این طرح پس از چند سال عملکرد ناامیدکننده فرانسه در ارزیابیهای بینالمللی به اجرا درآمد و ابعاد نگرانکننده تفاوت جنسیتی در مهارتهای ریاضی در کشور را آشکار کرد.
با کمک دانشمندان علوم شناختی و متخصصان آموزش، دولت فرانسه یک برنامه سراسری برای آزمون تمام کودکان فرانسوی اجرا کرد تا معلمان بتوانند نیازهای هر کلاس را بهتر بشناسند و استانداردهای ملی را بهروز کنند. از سال ۲۰۱۸، مهارتهای ریاضی و زبانی هر کودک در آغاز کلاس اول، نخستین سال اجباری تحصیل در فرانسه ، ارزیابی میشود. سپس، چهار ماه پس از شروع آموزش رسمی و یک بار دیگر پس از گذشت یک سال کامل از یادگیری، دوباره مورد آزمون قرار میگیرند.
این آزمونها نشان داد که در زمان شروع مدرسه، هیچ تفاوت قابلتوجهی در توانایی ریاضی دختران و پسران وجود ندارد. اما تنها در عرض چهار ماه، تفاوت قابلتوجهی میان آنها ایجاد شد و پسران جلو افتادند. این فاصله در ادامه تحصیل بزرگتر هم شد. نویسندگان مطالعه پیشنهاد کردند که فعالیتهای کلاسی خود عامل ایجاد این اختلاف بوده است.
تحلیل اسپِلک و همکارانش چهار گروه ملی دانشآموزان را که دادههایشان بین سالهای ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۲ جمعآوری شده بود، پوشش داد. این دادهها شامل اطلاعات جمعیتشناختی برای بررسی نقش عوامل اجتماعی بیرونی ، مانند ساختار خانواده و وضعیت اقتصادی-اجتماعی (SES) ، بر عملکرد تحصیلی بود. اما نتیجه این بود که تفاوت جنسیتی ریاضی پدیدهای فراگیر است و از هر پارامتر بررسیشده فراتر میرود: صرفنظر از وضعیت اقتصادی-اجتماعی، ساختار خانواده یا نوع مدرسه، بهطور میانگین پسران در سومین ارزیابی عملکردی بسیار بهتر از دختران داشتند.
این یافته فرضیه را تقویت کرد که خودِ ساختار و شیوه آموزش در مدارس عامل اصلی است. این ایده با دادههای گروهی که تحت تأثیر تعطیلی مدارس به دلیل همهگیری کرونا قرار داشتند نیز تأیید شد.
اسپِلک افزود: «وقتی مدارس در دوران همهگیری تعطیل شدند، تفاوت جنسیتی کمتر شد، اما به محض بازگشایی مدارس دوباره بزرگتر شد. بنابراین دلایل زیادی وجود دارد که فکر کنیم این تفاوت به نحوی که هنوز درک نمیکنیم، به آغاز و روند آموزش رسمی ریاضی مرتبط است.»
برای جنیفر گولدینگ، متخصص آموزش در دانشگاه کالج لندن که در این پژوهش نقشی نداشت، نتایج این مطالعه سؤالات نگرانکنندهای را درباره نگرشها یا رفتارهای موجود در کلاس درس مطرح میکند که میتوانند موجب شکلگیری این نابرابری شوند.
گولدینگ به Live Science گفت: «الگوهای جنسیتی فراگیر هستند، اما اجتنابناپذیر نیستند. موضوع، برابری فرصتهاست. ما باید مطمئن شویم که موانع غیرضروری بر سر راه جوانانی که میتوانند در این حوزهها پیشرفت کنند، ایجاد نمیکنیم.» او افزود که جدا کردن عوامل آموزشی از عوامل اجتماعی یا زیستی احتمالی همچنان مسألهای پیچیده است.
از آنجا که این پژوهش صرفاً یک مطالعه مشاهدهای است، نمیتوان نتیجهگیری قطعی درباره اینکه چرا این تفاوت جنسیتی به محض آغاز مدرسه اینچنین شدید میشود، ارائه داد. اما یافتههای هشداردهنده آن، همین حالا بحثهای جدی میان کارشناسان آموزش به راه انداخته است.
سابین مینک، تحلیلگر آموزشی در انجمن بینالمللی ارزیابی پیشرفت تحصیلی، با استناد به تحقیقات خود گفت: «دادههای ما نشان میدهد که الگوهای جنسیتی در تعامل والدین با فرزندان از همان ابتدا وجود دارد، بنابراین کلیشههای جنسیتی ممکن است از طریق بازیهای دوران کودکی شکل بگیرند.»
برای مثال، او در ایمیلی به Live Science نوشت: «والدین گزارش دادهاند که دختران را بهطور قابلتوجهی بیشتر در فعالیتهای سوادآموزی اولیه درگیر میکنند، در حالی که پسران بیشتر با لگوها و اسباببازیهای ساختوساز بازی میکنند.» به گفته او، این امر ممکن است زمینهساز نحوه رویارویی کودکان با یادگیری خواندن و ریاضیات در مدرسه باشد. پیشتر نیز نشان داده شده که این تفاوتها در بازیهای دوران کودکی با اختلاف در میزان موفقیت تحصیلی در آینده ارتباط دارند.
اسپِلک گفت: گام بعدی به پژوهشهای بیشتری در محیط کلاس درس نیاز دارد، جایی که پژوهشگران باید دادههایی برای طراحی مداخلات مؤثر بر دانشآموزان جمعآوری کنند و سپس آنها را آزمایش کنند. «و وقتی فهمیدیم که روشی مؤثر است، میتوان آن را در مقیاس گسترده اجرا کرد.»
نوشته ویکتوریا اتکینسون، منتشر شده در ۱۷ ژوئیه ۲۰۲۵ و ترجمه : حسین بارانی
با توجه به پژوهش جدیدی که در مجله Nature منتشر شده که در قسمت بالا آمده است، نشان می دهد که تفاوت مهارتی ریاضی میان پسران و دختران از آغاز آموزش رسمی شکل میگیرد و آموزش رسمی، به جای کاهش، آن را تشدید میکند.
این موضوع نشاندهنده نیاز فوری به بازنگری در روشهای آموزشی و ایجاد فرصتهای برابر برای همه دانشآموزان است. پژوهشهای بیشتری در محیط کلاس درس برای شناسایی دقیق عوامل موثر و طراحی مداخلات مناسب ضروری است. همچنین باید موانع غیرضروری و کلیشههای جنسیتی که از کودکی شکل میگیرند، شناسایی و حذف شوند تا برابری واقعی در یادگیری ریاضی برقرار شود.
اما آیا در ایران نیز این تفاوت جنسیتی وجود دارد؟
بله، در ایران نیز پژوهشهایی در زمینه تفاوتهای جنسیتی در مهارتهای ریاضی وجود دارد که به بررسی عواملی مانند خودپنداره ریاضی، انگیزش یادگیری، پیشرفت تحصیلی و عملکرد قبلی میپردازند.
در ادامه چند تحقیق و مقاله مرتبط با تفاوت مهارتهای ریاضی بین دختران و پسران در ایران همراه با منابع آنها آوردهام:
پژوهشهای انجام شده در ایران نشان میدهد که تفاوتهای جنسیتی در مهارتهای ریاضی میان دختران و پسران ریشه در عوامل پیچیدهای فراتر از تفاوتهای ذاتی یا زیستی دارد و بیشتر به عوامل اجتماعی، فرهنگی و آموزشی مرتبط است. در یکی از این تحقیقات، علیرضا کیامنش و نصیبه پور اصغر به بررسی متغیرهای مرتبط با عملکرد ریاضی در دانشآموزان دختر و پسر سال اول دبیرستان پرداختند. نتایج نشان داد که در دختران، عملکرد قبلی ریاضی بیشترین تأثیر مستقیم را بر پیشرفت ریاضی دارد، در حالی که در پسران، خودپنداره ریاضی نقش برجستهتری در پیشرفت آنها ایفا میکند. این تفاوت در اثرگذاری متغیرها نشاندهنده تفاوتهای روانشناختی و انگیزشی بین جنسیتهاست که میتواند بر یادگیری ریاضی تأثیرگذار باشد.
تحقیقی دیگر به بررسی تفاوتهای جنسیتی در یادگیری ریاضیات و علوم پرداخته است و یافتههای آن تأیید میکند که باور رایج مبنی بر توانایی کمتر زنان در این حوزهها نادرست است و در بسیاری موارد، زنان و دختران توانمندیهای برابر یا حتی برتریهای جزئی در یادگیری این رشتهها دارند. این مطالعه بر اهمیت عوامل فرهنگی و اجتماعی در شکلگیری تفاوتهای جنسیتی تأکید دارد و معتقد است که موانع اجتماعی، کلیشهها و نگرشهای نادرست بیش از تفاوتهای ذاتی، موجب کاهش مشارکت و پیشرفت دختران در ریاضیات میشود.
همچنین، مقالهای که باورهای جنسیتی دانشآموزان درباره ماهیت ریاضی را بررسی کرده است، نشان میدهد که بسیاری از دانشآموزان باورهای کلیشهای مانند «ریاضی مردانه است» یا «دختران در ریاضی ضعیفترند» را در ذهن دارند. این باورها میتواند تأثیر منفی بر انگیزه و عملکرد آنها داشته باشد و به شکلگیری نابرابریهای آموزشی کمک کند. چنین نگرشهایی که از محیطهای خانوادگی، آموزشی و فرهنگی نشأت میگیرند، نقش مهمی در ایجاد و تثبیت تفاوتهای جنسیتی در مهارتهای ریاضی دارند.
در مجموع، این پژوهشها بر این نکته تأکید دارند که برای کاهش تفاوت جنسیتی در مهارتهای ریاضی در ایران، لازم است مداخلات آموزشی و فرهنگی هدفمند انجام شود تا کلیشهها و موانع اجتماعی کاهش یابند و فرصتهای برابر برای یادگیری و پیشرفت همه دانشآموزان فراهم شود.
حسین بارانی
در سایت (dibagaran7.ir) می توانید به اخبار بیشتری دست پیدا کنید.
سایت فرهنگ سازان می تواند به شما در دست یابی به مقاله های هنری و فرهنگی کمک کند.
